کنه حنایی گوجه فرنگی (Tomato russet mite)

کنه حنایی یا کنه زنگار گوجه فرنگی با نام علمی (Aculops lycopersici) از خانواده Eriophydae انتشار جهانی داشته و در اغلب کشت‌های گلخانه ای و مزرعه ای وجود دارد. بیش از ۲۶ گونه گیاهی میزبان این آفت بوده و ارقام گوجه فرنگی و برخی گونه های خانواده سولاناسه از مهم ترین آنها به شمار می‌روند.

شکل شناسی و چرخه زندگی

کنه های حنایی گوجه فرنگی در هوای گرم و خشک در اواسط و اواخر تابستان بیشترین فراوانی را دارند. طغیان جمعیت این آفت در میانگین دمای ۲۳ تا ۲۷ درجه سلسیوس در گلخانه و بالای ۳۰ درجه در مزرعه و در دوره پایداری گرما رخ می‌دهد. کنه حنایی پتانسیل تولید مثلی بالایی داشته (تا ۵۳ تخم در هر ماده) و می‌تواند یک چرخه زندگی را در یک هفته در دماهای گرم کامل کند.

ماده ها حدود ۲۲ روز عمر کرده و روی سطح زیرین برگ ها، دمبرگها و ساقه ها تخم گذاری میکنند.. تخم ها کروی و شیری رنگ بوده و پس از ۲ روز لاروها از تخم خارج می شوند. مرحله لاروی کوتاه بوده و لاروها سفید رنگ هستند و شبیه به کنه بالغ می باشند. دارای دو سن پورگی هستند، پوره سن یک ۰/۱ میلیمتر طول داشته و در عرض یک روز به پوره سن دو تبدیل می شود. پوره های جوان تمایل دارند نزدیک به جایی که از تخم در می آیند تغذیه کنند. کنه های بالغ بدنی دوکی شکل به رنگ زرد مایل به قهوه ای یا صورتی و ۰/۳ میلیمتر طول دارند ، نرها کمی کوچکتر از ماده ها هستند.

نحوه‌ی خسارت

حضور کنه‌های زنگار گوجه ‌فرنگی اغلب به دلیل اندازه میکروسکوپی آن‌ها تا زمانی که آسیب ناشی از تغذیه آشکار نشود، مورد توجه قرار نمی‌گیرد. کنه های بالغ و پوره‌ها قسمت‌های مکنده دهانی خود را وارد بافت گیاه می‌کنند و از شیره گیاه تغذیه می‌کنند.

آسیب ناشی از تغذیه کنه می تواند باعث برنزه شدن یا “زخم شدن” سطح ساقه، برگ و میوه شود که به شکل زنگار دیده می شود. برگ های آسیب دیده ممکن است زرد، پیچ خورده، پژمرده شده و از گیاهان بیفتند. تغذیه کنه از میوه ها باعث ایجاد ترک های طولی و رنگ برنزی آنها می شود. علائم تغذیه شدید جمعیت کنه با پژمردگی گیاه، نارس و بدشکل شدن میوه، خشک شدن بوته های آسیب دیده و کاهش کمی و کیفی همراه است.

تغذیه کنه معمولاً در قسمت پایینی گیاه متمرکز می شود، اما زمانی که آلودگی شدید باشد و گیاهان به شدت آسیب ببینند، کنه ها به برگ های بالایی حرکت می کنند و در این قسمتها تجمع پیدا می کنند و توسط باد منتقل می شوند.

روش های کنترل و مبارزه با آفت

• رعایت بهداشت زراعی مزرعه و گلخانه و ضدعفونی کردن تجهیزات مورد استفاده
• استفاده از نشاهای سالم
• رعایت تناوب زراعی و عدم کاشت پیاپی گوجه فرنگی و سایر گیاهان خانوداه سولاناسه
• کنترل علفهای هرز میزبان نظیر تاج ریزی، آفتاب پرست، پیچک، پنیرک و ازمک
• استفاده از کنه کش های گیاهی با مشاهده کنه حنایی قبل از انتقال نشا مانند بایومایت، جی سی مایت و فرمولاسیون چریش و انتقال نشاها به گلخانه دو روز پس از درمان نشاها
• خودداری از کشت در دوره های گرم و خشک
• محلول پاشی با سموم شیمیایی توصیه شده و یا کنه کش های آلی
• استفاده از دشمنان طبیعی مانند کنه شکارگر Typhlodromus occidentalis و یا Amblyseius andersoni

منبع: زرین‌دان جنوب